Bu güvenceyi kim verdi?
Dünyanın en büyük yatırım kuruluşlarından, devlet yönetiminde şeffaflığın ve kurumsal ciddiyetin kalesi sayılan Norveç Varlık Fonu da Türkiye'deki vurgundan nasibi aldı.
Fon skandalının patlak vermesinden sonra küresel piyasalara "mağduruz" diye seslendi.
Norveç’in Türkiye'deki yatırımlarında 300 milyon doları aşan bir değer kaybı yaşadığı belirtiliyor. Fonun 30 Haziran itibarıyla Türkiye'deki 2,2 milyar dolarlık (20,4 milyar Norveç kronu) hisse senedi portföyünün 208 milyon dolarlık bölümü ise doğrudan soruşturmaya konu olan 10 şirketin hisselerinden oluşuyor. Bu iki rakamın farklı hesaplamalara dayandığını özellikle belirtelim.
Daha çarpıcı olanı, Norveç’in 2025 yılında manipülasyon tespit edildiği belirtilen üç Türk şirketinin hisselerini elinde tutmaya devam etmesi ve temmuz ayında skandalın merkezindeki Tera Yatırım'ın halka arzına katılması.
Sarsıntı sadece kuzeyden gelmiyor. Stratejik ortağımız Azerbaycan cephesinde de sarsıcı iddialar gündemde.
Eski Azerbaycan Belçika Büyükelçisi Arif Şahmarlı, Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in, yakın çevresinin ve devlet petrol şirketi SOCAR'ın yüksek getiri vaadiyle Türkiye'deki bazı fonlara yüklü miktarda para yatırdığını öne sürdü. Şahmarlı'nın iddiasına göre, yatırımların değer kaybetmesinin ardından Aliyev parasını geri istedi.
Bu iddiaların henüz bağımsız biçimde doğrulanmış olmadığını bir kenara not edelim. Ancak böyle bir iddianın gündeme gelmesi bile meselenin ne kadar ciddi olduğunu göstermeye yetiyor.
Citibank'ın dahi bağlantılı şirketlerde 80 milyon dolarlık işlem yaptığı ileri sürülürken, 455 bini aşkın yerli yatırımcının birikimini ve 800 milyar lirayı aşan işlem hacmini içine alan bu skandal, artık yalnızca Türkiye'nin değil, uluslararası finans çevrelerinin de gündeminde.
Yatırımın doğasında kâr da vardır, zarar da. Ancak burada tartıştığımız şey sıradan bir piyasa riski ya da basit bir yatırım hatası değil. Hisselerin yüzde 83'e varan kayıplarla elden çıkarıldığı, küçük yatırımcının birikiminin eridiği, işlem hacmi düşük hisselerde çapraz işlemlerle fiyatların sekiz ayda yüzde 3 bin şişirildiğinin ileri sürüldüğü bir süreçten söz ediyoruz.
Üstelik soruşturmanın kapsamında yalnızca borsa işlemleri yok. Özel jetlerden yatlara, finans kuruluşlarından holdinglere uzanan ilişkiler ağı ve TMSF'ye devredilen kurumlar, meselenin çok daha geniş bir boyutu bulunduğunu gösteriyor.
Hasılı kelam, Eylül ayında Pusula ve Tera grupları başta olmak üzere yedi şirkete ait 131 fonun tasfiyesiyle gündeme gelen, eski bakanlardan holding yöneticilerine kadar çok sayıda ismin tutuklandığı bu devasa soruşturmanın perde arkası yavaş yavaş ortaya çıktıkça dehşete düşmekten kendimizi alamıyoruz.
Ancak belki de cevaplanması gereken en önemli soru hâlâ ortada duruyor:
Bu şirketlere milyarlarca doları akıtanlara o mutlak güveni kim verdi?
Ortada sıradan bir piyasa dalgalanması yoksa, Norveç Varlık Fonu gibi kılı kırk yaran bir kuruluş, Citibank gibi küresel aktörler ve Azerbaycan sermayesinin bu şirketlere yönelmesini sağlayan neydi?
Elbette kâğıt üzerinde verilmiş resmî bir devlet garantisi bulunduğunu iddia etmiyoruz. Ancak küresel sermayenin de fal bakarak yatırım yapmadığını biliyoruz. Bilançoları inceler, riskleri ölçer, denetim mekanizmalarını sorgular ve yatırım kararlarını bütün bu veriler ışığında verir.
Öyleyse manipülasyon iddiaları ve risk uyarıları gündemdeyken bu kurumlar hangi değerlendirmelere dayanarak yatırımlarını sürdürdü?
Norveç Varlık Fonu gibi bir kuruluş, Türkiye'ye milyarlarca dolarlık yatırım yaparken hangi ekonomik ve hukuki güven ortamına dayanarak karar verdi?
Kimlerle görüştü?
Hangi portföy yöneticilerinin tavsiyelerini dikkate aldı?
Hangi şirketlerin finansal verilerine, piyasa analizlerine ve denetim mekanizmalarına güvendi?
Türkiye'ye yatırım yapmanın riskleri konusunda kendisine ne anlatıldı?
İşte bütün bu soruların yanıtları, meselenin aydınlatılması açısından hayati önem taşıyor. Bu ölçekteki sermaye hareketlerini mümkün kılan güven ilişkisinin bütün boyutlarıyla ortaya çıkarılması gerekiyor.
Meseleye doğru yerden bakalım:
Bu şirketlere "Kim güvendi?" diye sormayı bırakalım da, "Bunlara kim güvence verdi?" diye soralım.
Daha önemlisi, yatırımcıların güvenini sağlayan isimler, ilişkiler ve aracılar bugün soruşturma kapsamında tutuklananlarla nasıl bir bağlantı içindeydi? Bu ilişkiler ağı aydınlatılmadan meselenin bütün yönleriyle ortaya çıkarılması mümkün mü?
Yıllardır üç kuruş tasarrufunu enflasyona ezdirmemeye çalışan yerli yatırımcı, bir sabah kendisini ne olduğunu bile anlayamadığı bir enkazın altında buluyor, çoğu zaman da kendi kaderine terk ediliyordu.
Şimdi aynı enkazın altında küresel fonların da kaldığı anlaşılıyor.
Norveç fonunun zararının telafisi için girişimlerde bulunması, yabancı yatırımcıların da hak arayışına girmesi ve Türkiye'nin uluslararası hukuktan kaynaklanan sorumluluklarının tartışılması kaçınılmaz görünüyor. Yabancı yatırımcıların zararlarının telafisi için Şubat 2027'ye kadar süre verildiği ve aksi durumda uluslararası tahkim ya da mahkemelerde tazminat davaları açılabileceği yönündeki iddialar da ayrıca açıklığa kavuşturulmalı. Çünkü böyle bir takvim ve hukuki süreç varsa, bunun hangi anlaşmaya, hangi karara veya hangi resmî bildirime dayandığı kamuoyuna anlatılmalı.
Hep birlikte bekleyip göreceğiz.
Ancak şimdiden görünen şu: Bu işin faturası yalnızca parasını kaybeden yatırımcılara çıkmayacak. Türkiye'nin uluslararası piyasalardaki güvenilirliği de ağır bir yara alacak.
Bugün Norveç'in zararını, yarın başka küresel fonların Türkiye'den çekilme ihtimalini konuşacağız.
Bir ülkenin ekonomik itibarını inşa etmek on yıllar alır, yerle bir etmek ise tek bir büyük skandala bakar.
Tıpkı bugün yaşadığımız gibi!
Türkiye'nin asıl kaybı, eksilen yüz milyonlarca dolar değil; küresel piyasalarda tükenen güven kredisidir.
Nokta.